Een kraan die druppelt is zo’n klus die je maandenlang uitstelt omdat hij niet dringend voelt. Er ligt tenslotte geen plas op de vloer. Toch is het een van de weinige reparaties in huis waarbij je binnen een half uur klaar bent, het je een tientje kost in plaats van een voorrijtarief, en je daarna elke keer als je langs het aanrecht loopt denkt: had ik eerder moeten doen.

Ik heb er in mijn eigen keuken twee jaar mee rondgelopen. Uiteindelijk bleek het een rubber ringetje van vijftig cent te zijn. Dat is meteen de reden dat ik dit stuk schrijf zoals ik het schrijf: niet als een verhaal over kranen, maar als de volgorde waarin je te werk gaat, want negen van de tien keer zit de fout in dezelfde twee onderdelen.

Eerst uitzoeken wat voor kraan je hebt

Voordat je iets loshaalt, moet je weten met wat voor type je te maken hebt, want de reparatie is per type anders. Er zijn er grofweg drie in Nederlandse keukens.

Een eenhendelmengkraan heeft één hendel die je omhoog duwt en naar links of rechts draait. Daarin zit een keramische binnenwerk, meestal een patroon of cartouche genoemd. Druppelt zo’n kraan uit de tuit, dan is dat patroon vrijwel altijd de oorzaak.

Een tweeknopskraan met een aparte warm- en koudknop heeft geen patroon maar per knop een kraanleertje of een keramisch bovendeel. Druppelt hij, dan is meestal één van de twee versleten, en je merkt aan welke kant het zit doordat het water lauw of koud is.

Een keukenkraan met uittrekbare sproeier is meestal een eenhendelmengkraan met een extra slang. Lekt het daar, dan is het vaak niet het patroon maar de koppeling of de slang zelf, die onder het aanrecht in de kast hangt.

Kijk daarnaast waar het water precies uit komt. Uit de tuit is een binnenwerk. Onder de hendel langs is een afdichtring in de kraanbehuizing. Onder in het kastje, op de aansluiting, is de knelkoppeling of het slangetje. Die drie hebben elk hun eigen oplossing, en het scheelt je een uur als je dat vooraf vaststelt in plaats van halverwege.

Wat je nodig hebt

• Inbussleutelset (voor de stelschroef onder het hendelkapje, meestal 2 of 2,5 mm)
• Waterpomptang of een verstelbare sleutel, het liefst met een doek eromheen tegen krassen
• Kleine platte schroevendraaier om het sierkapje eraf te wippen
• Vervangend patroon, kraanleertje of keramisch bovendeel, passend bij je kraan
• Een setje O-ringen in verschillende maten
• Kraanvet (siliconenvet), geen olie of vaseline
• Schoonmaakazijn of ontkalker voor het losweken van kalkaanslag
• Oude handdoek en een emmertje of bakje
• Je telefoon, om foto’s te maken van elke stap voordat je iets losdraait

Patronen, leertjes, O-ringen en kraanvet liggen bij Gamma, Praxis, Hornbach en Karwei, en bij een echte ijzerwarenzaak of sanitairspecialist krijg je er ook nog advies bij. Neem het oude onderdeel altijd mee naar de winkel, want maten luisteren nauw en een patroon van 35 millimeter past niet in een kraan die er 40 vraagt. Is je kraan van een bekend merk en weet je het typenummer (vaak staat dat onder de kraan of op het doosje dat nog ergens in een la ligt), dan bestel je het onderdeel bij de fabrikant en past het gegarandeerd. Waterpomptangen en inbussleutels koop je één keer en gebruik je daarna twintig jaar, dus daar is geen reden om de goedkoopste te nemen.

De reparatie in acht stappen

1. Draai het water dicht. Onder het aanrecht zitten twee kraantjes op de aanvoer, één voor warm en één voor koud. Draai ze allebei dicht. Zijn ze er niet, of draaien ze niet meer, dan ga je naar de hoofdkraan van de woning. Zet daarna de kraan open om de leiding leeg te laten lopen, en houd hem open tijdens de klus.

2. Stop de afvoer af. Doe de stop erin of leg een doek in de bak. Het kleine schroefje dat je straks loshaalt, verdwijnt anders binnen een seconde in het putje, en dan ben je verder van huis dan toen je begon.

3. Haal de hendel eraf. Op de zijkant of voorkant van de hendel zit een gekleurd plaatje of dopje. Wip dat eraf met een platte schroevendraaier. Daaronder zit een inbusschroef. Draai die los, maar haal hem er niet helemaal uit, dan raak je hem niet kwijt. Trek de hendel recht omhoog van de kraan af. Zit hij vast door kalk, giet er dan wat schoonmaakazijn op en wacht tien minuten in plaats van te trekken.

4. Draai de borgring los. Onder de hendel zit een chromen ring die het patroon op zijn plaats houdt. Die draai je met de hand of met de waterpomptang los, met een doek ertussen zodat je het chroom niet beschadigt. Maak nu een foto van hoe het patroon erin zit, met de nokjes en het uitsparinkje in beeld.

5. Haal het patroon eruit en bekijk het. Trek het recht omhoog. Zie je onderop kalkkorrels of gruis, dan kan een schoonmaakbeurt in azijn al genoeg zijn. Zijn de keramische schijfjes gekrast of de rubbers hard en plat, dan gaat er een nieuwe in. Bij een tweeknopskraan draai je in plaats hiervan het bovendeel eruit en vervang je het leertje aan de onderkant, of het hele keramische bovendeel.

6. Maak de zitting schoon. Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen en het vaakst de reden is dat een nieuw patroon alsnog druppelt. Veeg de binnenkant van de kraanbehuizing uit, haal kalkresten weg met azijn en een doekje, en controleer of het vlak waar het patroon op rust glad en schoon is. Eén kalkkorreltje onder een keramische schijf houdt hem net genoeg open om te blijven druppelen.

7. Zet het nieuwe onderdeel erin. Smeer de O-ringen dun in met kraanvet, nooit met olie of vaseline, want die tasten het rubber aan. Plaats het patroon in dezelfde stand als op je foto, draai de borgring handvast aan en dan met de tang een klein stukje verder. Niet met kracht: te vast aandraaien vervormt het keramiek en dan lekt hij pas echt.

8. Zet het water aan en test in twee rondes. Draai de aanvoerkranen langzaam open en laat de kraan een halve minuut spoelen om vuil eruit te krijgen. Zet hem daarna dicht en kijk een minuut of er nog iets komt. Test vervolgens links, rechts, halfopen en volledig open, en voel onder het aanrecht met een droge hand of het daar droog blijft. Kom na een uur nog een keer terug met een droge tissue onder de tuit.

Wanneer je het niet zelf doet

Er zijn drie situaties waarin ik zelf de telefoon pak. De eerste is als het water niet uit de kraan komt maar uit de muur of uit een leiding onder het aanrecht, want dan zit het probleem in de installatie en niet in de kraan. De tweede is een kraan die aan een boiler of doorstroomtoestel hangt met een drukloze aansluiting: daar mag je geen willekeurige kraan of onderdeel in zetten, en een fout in dat systeem lekt niet maar klapt. De derde is een aanvoerkraantje dat niet meer dicht wil, want dan sta je met een open leiding en een probleem dat groter is dan je klus.

Verder geldt de simpele afweging: als een kraan tien jaar oud is, het chroom bladdert en het onderdeel niet meer leverbaar is, ben je met een nieuwe kraan uiteindelijk goedkoper uit dan met een derde reparatie. Dat is geen nederlaag, dat is rekenen.

Wat je meteen even meepakt

Als je toch onder het aanrecht ligt, kijk dan in één moeite door of de slangen naar de kraan geen groene of witte aanslag hebben, want dat is een teken van een lekje dat je nog niet ziet. Voel of de bodem van het kastje droog is en of de spaanplaat nergens is opgezwollen. Een langzaam lek in dat kastje is de klassieke oorzaak van een keukenblok dat na een paar jaar aan de onderkant uit elkaar valt.

Dat is trouwens precies de plek waar een watersensor zijn geld terugverdient. Een klein sensortje op de bodem van het kastje meldt een lek voordat het spaanplaat bereikt. Ik heb er zelf een liggen sinds die kraan van mij, en waarom dat soort melders meer opleveren dan de meeste andere slimme apparaten schreef ik eerder in het stuk over slimme rookmelders en watersensoren.

Dezelfde logica geldt buiten. De aansluiting die in het najaar het vaakst voor waterschade zorgt, is niet de keukenkraan maar de kraan aan de gevel, en die vraagt voor de eerste vorst om een handeling van vijf minuten. Hoe je dat doet staat in je buitenkraan winterklaar maken. En zie je bij het schoonmaken van de spoelbak dat de kitrand langs het aanrechtblad loslaat of donker wordt, pak die dan meteen mee, want daar loopt water precies zo ongemerkt onderdoor als in de badkamer. Die klus staat beschreven in kitvoegen vervangen.

Een half uur werk, een paar euro aan onderdelen, en die druppel is weg. In mijn ervaring is dit de klus met de beste verhouding tussen moeite en resultaat die je in een huis kunt doen, en tegelijk degene die het langst blijft liggen.