Toen ik hier begon met drie slimme lampen en een stekker, reageerde alles onmiddellijk. Je drukte op de knop en het licht ging aan, zonder die halve seconde waarin je je afvraagt of het is aangekomen. Anderhalf jaar en vierentwintig apparaten later duurt datzelfde commando soms twee tellen, en gaat er ’s avonds in de woonkamer één lamp aan een tel na de andere in plaats van alle vier tegelijk.

Dat is de klassieke ervaring van een groeiend slim huis, en het is bijna nooit de schuld van het apparaat waar je op drukt. Het is een optelsom van vier of vijf dingen die elk op zichzelf niet erg zijn, maar samen precies die vertraging opleveren waar je dagelijks last van hebt. Ze zijn stuk voor stuk te herkennen, en het goede nieuws is dat je er in de meeste huizen zonder nieuwe apparatuur al het meeste uit haalt.

Het pad dat een commando aflegt

Om te snappen waar de tijd blijft, moet je weten hoe ver zo’n opdracht reist. Als je in een app op een knop drukt, gaat dat verzoek in veel opstellingen eerst naar de server van de fabrikant, dan terug naar je huis, dan naar de hub of de bridge, dan over het draadloze netwerk van dat merk naar de lamp, en dan gaat het antwoord dezelfde weg terug om te bevestigen dat het gelukt is. Elk van die stapjes duurt maar even, en het is de optelsom die je voelt.

Wie daar iets aan wil doen, komt onvermijdelijk uit bij de vraag welke stappen je kunt weglaten. Elk apparaat dat lokaal werkt, dus zonder tussenkomst van een server ergens in Ierland of Virginia, slaat de twee duurste stappen over. Dat is het echte argument achter het verschuiven van intelligentie naar het apparaat zelf, waar ik het eerder over had in het stuk over lokale verwerking op smarthome-apparaten. Snelheid en privacy zijn daar twee kanten van dezelfde keuze.

Praktisch betekent dat: kijk in je opstelling welke merken over de cloud lopen en welke lokaal kunnen. Veel lampen, schakelaars en sensoren die je via een eigen bridge aanstuurt, blijven binnen je eigen netwerk zolang je ze via die bridge bedient en niet via een spraakassistent of een dienst die alles aan elkaar knoopt. Zodra je dezelfde lamp via een assistent aanstuurt, gaat het verzoek alsnog het huis uit, en de vertraging komt terug.

Een radionetwerk raakt vol

De tweede oorzaak zit in de lucht. De meeste slimme apparaten in Nederlandse huizen praten op 2,4 gigahertz, en dat is dezelfde band waar je wifi op zit, en die van je buren, en je magnetron, en de babyfoon. In een rijtjeshuis of een flat is die band drukker dan mensen denken. Zolang je drie apparaten hebt, valt dat niet op. Bij vierentwintig apparaten die allemaal af en toe iets willen zeggen, staan er meer berichten in de wacht en zie je dat als vertraging.

Wat daarbij vaak misgaat, is dat het draadloze netwerk van je slimme apparaten en je wifi op overlappende kanalen staan. Zet je wifi vast op kanaal 1 en je slimme netwerk in de buurt van kanaal 25, of andersom, dan zitten ze elkaar veel minder in de weg. Dat is een kwestie van twee instellingen wijzigen en het scheelt in de praktijk meer dan welke nieuwe hub ook. Welk protocol waarvoor bedoeld is en hoe die banden zich tot elkaar verhouden, staat uitgelegd in de vergelijking van Zigbee, Z-Wave en wifi.

Er speelt nog iets anders mee. Netwerken als Zigbee en Z-Wave zijn mesh-netwerken: apparaten op netstroom geven berichten aan elkaar door, en zo bereikt een signaal ook de sensor achterin de schuur. Dat werkt goed, maar elke tussenstop kost tijd. Een huis waarin een commando via vier lampen naar de achterste stekker hopt, is trager dan een huis met een goed geplaatste versterker halverwege. Verplaats je hub uit de meterkast naar een centralere plek in huis, of hang er een routerapparaat bij op de plek waar het signaal moet oversteken, en je haalt hops weg.

De batterij die je niet ziet leeglopen

De derde oorzaak is de saaiste en tegelijk de meest onderschatte. Sensoren op batterijen gaan zich vreemd gedragen voordat ze het opgeven. Ze melden zich minder vaak, ze reageren trager op een verzoek om hun status, of ze vallen even weg en komen terug. Als zo’n sensor de trigger is van een automatisering, wordt die hele automatisering traag, en jij denkt dat je lamp langzaam is terwijl het je bewegingsmelder is.

Hetzelfde geldt voor firmware die achterloopt. Fabrikanten lossen in updates regelmatig precies dit soort problemen op, en een huis waarin de helft van de apparaten twee versies achterloopt, draait op een mengeling die nooit zo getest is. Ik houd zelf twee keer per jaar een ronde: batterijen vervangen die onder de dertig procent zitten, updates draaien, en apparaten die er niet meer zijn uit de lijst gooien. Die laatste stap is belangrijker dan hij lijkt, want een hub die blijft zoeken naar een stekker die vorig jaar kapot is gegaan, blijft daar tijd in steken. Hoe zo’n onderhoudsronde eruitziet, beschreef ik in je slimme huis onderhouden.

Waarom vier lampen na elkaar aangaan

Dan dat specifieke ongemak waar iedereen zich aan stoort: je zet een scène aan en de lampen volgen elkaar op in plaats van tegelijk te schakelen. Dat komt doordat de opdracht als vier losse berichten wordt verstuurd, één per lamp. Maak je in plaats daarvan een groep aan op het niveau van het protocol zelf, dus in de bridge of de hub en niet als lijstje in je automatisering, dan gaat er één bericht uit dat alle lampen tegelijk oppikken. Het verschil is meteen zichtbaar en het kost je vijf minuten.

Een tweede winstpunt zit in automatiseringen die op elkaar wachten. Wie een reeks bouwt waarin stap twee pas begint als stap één bevestigd is, en daar dan nog een korte pauze tussen zet, krijgt een keten die optelt. Meestal kan het parallel, en meestal is die pauze er ooit ingezet om een probleem op te lossen dat allang verholpen is.

Waar je mee begint

Als ik het bij iemand thuis in volgorde zou doen: eerst kijken welke apparaten over de cloud lopen en of het lokaal kan, dan de kanalen van wifi en het slimme netwerk uit elkaar trekken, dan de hub op een centralere plek zetten, dan groepen op protocolniveau maken, en pas daarna aan batterijen en firmware beginnen. Die volgorde loopt van de grootste winst naar de kleinste, en in de meeste huizen ben je na de eerste twee stappen al terug op het gevoel van toen je begon.

Wat ik er wel bij zeg: het wordt nooit meer zoals met drie apparaten. Een huis met vijfentwintig slimme dingen is een klein netwerk, en netwerken hebben onderhoud nodig. Dat is geen gebrek van de techniek maar de prijs van de schaal. Wie dat accepteert en er twee keer per jaar een uur in stopt, houdt een systeem dat blijft doen wat het moet doen. Wie erop wacht tot het vanzelf beter wordt, staat over een jaar met dertig apparaten en drie seconden vertraging.